Should They Marry?
Aka Spoiling the Wedding Day
(Wù jiā qī; dosł. „Przeoczona pomyślna data” lub „Opóźniony ślub”)

Reżyseria: Zhu Shilin, Bai Shen
Scenariusz: Lu Yu
Zdjęcia: Cao Jinyun
Muzyka: Li Houxiang, Ye Chunzhi
Asystent reżysera: brak informacji
Studio: Longma (Dragon-Horse)
Premiera: 05.08.1951
Gatunek: romans, dramat, komedia

Obsada: Han Fei, Li Li-Hua, Jiang Ming, Lan Qing, Liu Lian, Li Ciyu i inni.

Should They Marry? – uznawany za jeden z kanonicznych tytułów wczesnego mandaryńskiego kina hongkońskiego – został zrealizowany w gatunkowych ramach romantycznego komediodramatu, lecz zawiera także wyraźny komentarz społeczno-polityczny i lewicową myśl.

Bohaterem filmu jest Xiao Laba, Mała Trąbka, ubogi muzyk grający na weselach. Mieszka w małym pokoju wraz z matką i na co dzień z tęsknotą obserwuje małżeństwa innych ludzi, pragnąc znaleźć własną ukochaną. W pokoju obok mieszka małżeństwo Wangów. Pani Wang postanawia pomóc Labie i zeswatać go ze swoją koleżanką z pracy w przędzalni, A-Cui. Po krótkiej komedii pomyłek okazuje się, że Laba i A-Cui są przyjaciółmi z dzieciństwa, rozdzielonymi przez wojnę i brutalną okupację Chin przez Japończyków. Postanawiają się pobrać, lecz z powodu biedy, nierówności społecznych, wypadków, a nawet presji ze strony zagranicznych korporacji data ich ślubu wciąż się oddala, a oni sami cierpią różne upokorzenia.

Should They Marry? w kontekście kina szanghajskiego oraz kantońskiego i mandaryńskiego przemysłu filmowego Hongkongu

Produkcja powstała w wytwórni Longma, związanej z powojennymi migrantami, pochodzącymi z szanghajskiego świata filmu. W tym kontekście jej jej zaplecze produkcyjne nie różniło się znacząco od zaplecza innych filmów – jak np. An All-Consuming Love (1947) – realizowanych przez twórców wywodzących się z przedwojennego kina szanghajskiego. Zhu Shilin – tak samo, jak wielu filmowców z Chin kontynentalnych – po zakończeniu wojny z Japonią przeprowadził się do Hongkongu, gdzie początkowo współpracował z kilkoma studiami: Nanyang, Great China i Yonghua, ale w 1950 dołączył do Longma. Wytwórnia ta była finansowana przez Wu Xingzaia, a jej głównym kierownikiem artystycznym był Fei Mu. Zhu zrealizował tam kilka ze swoich najsłynniejszych filmów, między innymi The Flower Girl, Should They Marry? oraz The Show Must Go On.

Longma posiada nieco nietypową pozycję na mapie hongkońskiego kina. Studio to stanowiło pomost między realistycznym, społecznym kinem przedwojennych studiów Wenhua i Lianhua, powojennym realizmem humanistycznym, a późniejszym hongkońskim kinem lewicowym spod znaku Feng Huang i Great Wall. Zhu zresztą – po śmierci Feia Mu i wycofaniu się ze świata kina Wu Xingzaia – był współtwórcą Feng Huang, które wyrosło na jedno z najważniejszych lewicowych studiów filmowych, funkcjonujących w Hongkongu.

Gwoli ścisłości warto dodać, że w Internecie można natrafić na informację, jakoby reżyserię Should They Marry? rozpoczął Bai Shen, lecz nie był w stanie jej dokończyć z powodu deportacji do Chin przez kolonialne władze Hongkongu. O ile Bai faktycznie został poddany deportacji w styczniu 1952 roku, o tyle nie mogła ona przeszkodzić w jego obowiązkach reżysera, jako że film trafił do dystrybucji kinowej 5 sierpnia 1951. Najpewniej informacja ta powstała z pomieszania z sytuacją realizacyjną The Dividing Wall, któremu faktycznie przeszkodziły deportacje jego autorów. Should They Marry? został najpewniej wyreżyserowany wspólnie przez Baia i Zhu, lecz trudno dziś ocenić, kto odpowiadał za co.

Zhu posiadał bardzo stabilną karierę i dość nietypowo dla tamtejszych reżyserów przez niemal cały jej czas trwania był związany z jednym nurtem i w nim rozwijał swój język filmowy. Był aktywny w latach 30. w Szanghaju, w okresie „wyspy sieroty” oraz w powojennym i późniejszym kinie hongkońskim. Bai był natomiast ważną postacią środowiska lewicowego, z czasem coraz wyraźniej związany z kinem komunistycznym. Początkowo działał w środowisku teatralnym, lecz po przeprowadzce do Hongkongu zaangażował się w przemysł filmowy. W 1952 roku został wydalony z kolonii za – jak to określono – działalność patriotyczno-demokratyczną. W Chinach pracował potem dla Shanghai Film Studio.

Should They Marry? pod wieloma względami kontynuuje zatem tradycje przedwojennego kina szanghajskiego, a najoczywistszym punktem odniesienia jest słynny Street Angel (1937) Yuana Muzhiego. Oba filmy zawierają podobne tematy – ubodzy bohaterowie, miejski margines, miłość blokowana przez warunki materialne – oraz łączą podobne gatunki: komedię, melodramat i realistyczne kino społeczne. Chiński krytyk Lin Niantong wprost opisuje Should They Marry? jako rozwinięcie tradycji komediowej i następny krok w gatunku po Street Angel oraz Sorrows and Joys of Middle Age.

Stylistycznie Should They Marry? nasuwa dość silne skojarzenia z włoskim neorealizmem, szczególnie obecne w ujęciach drewnianych chat w biednych dzielnicach czy wnętrz mieszkań. Takie skojarzenie pojawia się także w części współczesnych omówień filmu, jednak należy pamiętać, że włoskie kino neorealistyczne nie było wtedy szeroko dostępne w Hongkongu i nie ma żadnego potwierdzenia, jakoby Zhu i Bai się nim inspirowali. Wszystko wskazuje raczej na rozwijanie przez nich realistycznego, społecznego kina chińskiego z lat 30. i 40. W filmach tego typu bieda była często przedstawiana poprzez komedię uliczną, piosenki, problematyczne miłości itd. Różnica jest tylko taka, że np. w Street Angel obraz biednego Szanghaju budowały trąbki i śpiewy na tle klasycznych zabudowań i przestrzeni tego miasta, a w Should They Marry? zostały one zastąpione obrazkami nowocześniejszych restauracji czy przędzalni, kojarzącymi się z Hongkongiem.

W kontekście politycznym zaś, w przedwojennym Szanghaju głównym tłem akcji była metropolia półkolonialna, ale jeszcze stanowiąca centrum chińskiej nowoczesności. W Hongkongu 1951 roku bohaterowie przebywają w mieście migrantów, uchodźców, kolonialnej administracji i nagłego kryzysu mieszkaniowego. Mimo to film udanie przenosi szanghajską tradycję społeczną do nowej geografii: z ulic Szanghaju do hongkońskiej drewnianej osady i do przestrzeni kontrolowanej przez zagraniczną własność ziemi.

Poprzez skupienie się na ubogich bohaterach i dzielnicach Should They Marry? silnie kojarzy się także z ówczesnym kinem kantońskim, które – w przeciwieństwie do szerzej znanych produkcji mandaryńskich z drugiej połowy lat 50. – także skupiało się na warstwach niezamożnych, czego przykładami są The Kid, The Guiding Light czy In the Face of Demolition mówiące między innymi o potrzebie wzajemnej pomocy czy edukacji.

Różnica między społecznym kinem kantońskim a mandaryńskim kinem lewicowym była przede wszystkim stylistyczna. Twórcy kantońscy częściej korzystali z lokalnych aktorów, szybszego rytmu narracji, języka kantońskiego i bardziej bezpośrednich chwytów melodramatyczno-komediowych. Twórcy kina mandaryńskiego, zwłaszcza ci wywodzący się z tradycji szanghajskiej, chętniej budowali staranniejsze kompozycje, mocniej podporządkowane wyraźnej myśli społecznej lub ideologicznej. Ich produkcje posiadały też większe budżety, co objawiało się między innymi w wyższej jakości scenografiach.

O filmie

W pierwszych aktach produkcja prawie nie wykracza poza ramy komedii romantycznej i choć później nie traci w pełni humoru, to po decyzji bohaterów o ślubie, silniej skręca w stronę dramatu społecznego. Główny wątek jest w rzeczywistości bardzo prosty, a postacie nadto jednowymiarowe – albo do cna dobre, albo zupełnie zepsute – co stanowi o największej wadzie filmu. Ponadto jego tempo narracji jest nieco powolne, co może negatywnie wpływać na odbiór produkcji, korzystającej z powtarzających się gagów i obciążającej bohaterów nadmierną liczbą problemów dotyczących wybrania przez nich daty ślubu, zarobienia na uroczystość i znalezienia mieszkania.

Główną siłą Should They Marry? jest jego symboliczne wykorzystanie gagów, realistyczny, niezamknięty w przestrzeniach studyjnych obraz ówczesnego Hongkongu pokazany z perspektywy niższej warstwy społecznej, obsada aktorska oraz pomysłowe sekwencje montażowe. Przyjrzyjmy się pokrótce każdemu z tych aspektów osobno.

Jednym z powracających gagów jest potykanie się Laby o kamień stojący przed domem A-Cui. Przez sporą część filmu zahacza o niego nogą, a na ścieżce dźwiękowej pojawia się komiczny odgłos gongu – sceny te są wyraźnie zrealizowane w nawiązaniu do slapstickowego humoru. Ale w pewnym momencie okazuje się, że jest to kamień graniczny, oznaczający obszar należący do yangchang, zagranicznej firmy. Gdy chata A-Cui i jej ojca zostaje zburzona z polecenia tej firmy – planującej na terenie zniszczonych domków zbudować supermarket – gag odsłania strukturę przemocy i własności w kolonii, wynikające z niesprawiedliwości pomiędzy zagranicznymi korporacjami, a lokalnymi mieszkańcami. W tym kontekście potykanie się Laby jest wizualnym symbolem niemożliwości osiągnięcia przez niego sukcesu z powodu nieludzkiej, zewnętrznej, imperialistycznej presji ekonomicznej.

Innym powracającym gagiem jest kępka włosów Laby, której nigdy nie może uczesać. Zawsze wystaje, uparcie odmawiając podporządkowania się grzebieniowi. Humorystyczna scenka czesania się powtarza się przed każdym ważniejszym spotkaniem w życiu bohatera, ale stopniowo nabiera znaczenia jako symbol nieroztropnej upartości samego Laby. Żyje on bowiem w przekonaniu, że musi sam zarabiać na siebie i swoją rodzinę. Nie czyni tego z powodu poczucia męskości (akceptuje wszakże pomoc pracującej narzeczonej), a z powodu chęci zachowania samodzielności i dumy.

Główną myślą filmu jest jednak (lewicowa) idea propagująca kolektywizm. Ślub i napotykane przez parę problemy służą przede wszystkim pokazaniu niemożliwości samostanowienia i samowystarczalności przez biednych ludzi. Dopiero akceptacja pomocy ze strony innych – tutaj: robotnic z przędzalni, gdzie pracują A-Cui i pani Wang – pozwala Labie osiągnąć to, czego nie mógł osiągnąć sam. Wtedy jego uparte włosy zaczynają wreszcie słuchać się grzebienia – choć jest to grzebień jego żony.

W tym kontekście lewicowość filmu objawia się nie tyle we wsparciu konkretnej ideologii czy grupy politycznej, ile we wskazywaniu problemów społecznych, w tym imperializmu, feudalizmu, nierówności finansowych oraz w propagowaniu postaw społecznych obliczonych na wzajemną pomoc ludzi. Jeśli bowiem wszyscy przyjaciele bohaterów zrzucą się po jednym juanie na mieszkanie dla nowożeńców, to nie będzie to dla nich wielki koszt, ale wspólnie uzbierają naprawdę dużo. Jest to zatem nie tyle deklaracja, że „klasa robotnicza obali system”, ile przekonanie, że „biedny człowiek nie przetrwa bez pomocy innych”. Zhu i Bai starają się zmobilizować swoją widownię do solidarności i pomagania sobie nawzajem oraz pokazać, że biedni również mają prawo do stabilnego domu, ślubu i godności.

Drugim wspomnianym wcześniej punktem jest realizm filmu. Objawia się on na przykład w widokach wnętrz mieszkań. Są one mocno klaustrofobiczne, gdyż z powodu – niewskazanego wprost – wzrostu ludności, biedniejsi są zmuszeni do wynajmowania nie całych mieszkań, lecz pojedynczych, małych pokoi, w których zmuszeni są czasem żyć całymi rodzinami. W innych partiach miasta ludzie przebywają w spartańskich, drewnianych chatach. W mieszkaniach muszą borykać się z chciwymi właścicielami mieszkań, w chatach – z imperialistyczną ekspansją strefy obcych wpływów. Should They Marry? pokazuje także mnóstwo ujęć ulic, parków, biednych dzielnic, targów i innych miejsc, stanowiąc z punktu widzenia dzisiejszego widza obraz nieistniejącego już Hongkongu.

Realizm filmu objawia się również w zawodach wykonywanych przez postaci. Na przykład A-Cui jest jedną z wielu podobnych kobiet pracujących fizycznie w powojennym Hongkongu. Laba jest grajkiem weselnym, poprzez którego widzimy klasowe różnice między ślubami biednych a bogatych. Oboje wieczorami prowadzą stoisko z jedzeniem, ale są nękani przez lokalnych przestępców wymuszających na nich płacenie haraczu. Should They Marry? pokazuje całkiem spory wycinek ówczesnego krajobrazu Hongkongu.

Dwie główne role zagrali Li Li-Hua jako A-Cui i Han Fei jako Xiao Laba. Li (1924-2017) była jedną z największych gwiazd chińskojęzycznego kina połowy XX wieku. Pochodziła z rodziny związanej z operą pekińską i od dziecka uczyła się sztuki operowej. Gdy miała 16 lat, dołączyła do studia filmowego Yihua i zadebiutowała w 1940 roku w Three Charming Smiles. Film odniósł kasowy sukces oraz uczynił ją gwiazdą. Podczas japońskiej okupacji Szanghaju Li występowała w produkcjach realizowanych w ramach systemu studyjnego pod kontrolą władz okupacyjnych. Z tego powodu po wojnie została oskarżona – jak wiele innych osób – o kolaborację, lecz ją uniewinniono. W 1948, na zaproszenie Li Zuyonga, przeniosła się do Hongkongu i dołączyła do studia Yonghua. Współpracowała następnie z największymi mandaryńskimi wytwórniami w kolonii: Great Wall, Longma, Hsin Wa, Shaw & Sons i MP&GI.

Kojarzona z wielkimi melodramatami i kostiumowymi epikami, w Should They Marry? zaskoczyła widzów grając robotnicę, cierpiącą z powodu ubóstwa. Przygotowując się do roli uczyła się pracy w przędzalni, gdzie również obserwowała zatrudnione tam kobiety. W późniejszych latach stała się jedną z najważniejszych aktorek w Hongkongu i Tajwanie. W latach 60. związała się z Shaw Brothers, dwukrotnie zdobyła Golden Horse Award za pierwszoplanowe role, a pod koniec życia otrzymała też nagrody za całokształt twórczości przyznane przez Golden Horse Awards i Hong Kong Film Awards. Jako aktorka z karierą rozciągającą się od kina szanghajskiego, poprzez Hongkong i Tajwan, do Hollywood jest jedną z najważniejszych postaci transregionalnego kina chińskojęzycznego.

Han Fei (1919-1985), właściwie Han Youzhi, był przede wszystkim znany z ról komediowych. Występował także w teatrze. Urodził się w Pekinie, ale w 1932 roku wraz z rodziną przeniósł się do Szanghaju, gdzie ukończył szkołę i zaczął występować w różnych zespołach teatralnych, stopniowo budując swoją renomę. Na ekranach kinowych zadebiutował w 1941 roku w Deep in the Night. Po wojnie grał w szanghajskich produkcjach Wenhua, głównie realistycznych komediach społecznych. W 1949 przeniósł się do Hongkongu, gdzie współpracował ze środowiskami lewicowymi i postępowymi, czyli głównie ze studiami Great Wall i Longma, gdzie powstały jedne z jego najważniejszych ról komediowych. Bez przesady można napisać, że był jedną z twarzy lewicowej komedii społecznej początku lat 50. W 1952 roku wrócił do Szanghaju i związał się z Shanghai Film Studio. Choć kontynuował komediowe role, zaczął też pojawiać się w kreacjach negatywnych postaci, jak też urzędników, nauczycieli czy robotników w produkcjach o charakterze popierającym Chińską Partię Komunistyczną.

Ostatnią kwestią, o jakiej warto wspomnieć jest montaż. W Should They Marry? są trzy szczególnie interesujące pod tym względem sekwencje. Pierwsza z nich rozgrywa się w restauracji, do której przybywa Laba z panią Wang, a potajemnie towarzyszy im mama Laby. Wang chce zeswatać Labę ze swoją koleżanką z pracy, nieświadoma, że A-Cui i chłopak znają się z dzieciństwa. Gdy A-Cui się spóźnia, Wang idzie jej szukać, a pod jej nieobecność do restauracji przychodzi A-Cui z przyjaciółką. Przez przypadek spotyka Labę i oboje chcą ze sobą rozmawiać, lecz równocześnie muszą czekać osobno na partnerów, których obiecała im Wang. Sekwencja została przedstawiona z komediowym zacięciem, w długich ujęciach i bazuje na ekstremalnie popularnym w chińskojęzycznych komediach motywie pomylonych tożsamości, spopularyzowanym w latach 30. między innymi dzięki sukcesowi Girl in Diguise.

Druga sekwencja przedstawia montaż równoległy. Za pomocą szybkich cięć widz obserwuje naprzemiennie ujęcia Laby grającego na trąbce (dźwięk trąbki) i A-Cui pracującej z ojcem nad budową dodatkowego pokoju w ich chacie (rytm wybijany młotkami). Oprócz posiadania dużej – też muzycznej – energii, sekwencja ta podkreśla ciężką pracę bohaterów, oraz wyraźnie łączy zawód Laby z warunkami bytowymi pary. Jest ona tym bardziej emocjonalna, że zostaje następnie skontrastowana ze zburzeniem chaty przez zagraniczną korporację.

Trzecia sekwencja przedstawia sen bohatera. Gdy kupuje los na loterię i zasypia, śni mu się surrealna wersja jego ślubu z A-Cui, który przeobraża się w zbiór scen rodem z wuxia czy kina militarystycznego, po czym przechodzi w koszmar, kończący się katastrofą sennego świata przedstawionego.

Sekwencje te, świetne w kontekście montażu obrazu i dźwięku, sprawiają, że inne sceny filmu wyraźnie odstają od nich poziomem. Już wybudzenie się Laby ze snu jest przedstawione w scenie o wiele mniejszej energii i ze zbyt przeciągniętym slapstikowym gagiem. Zachowania postaci oraz wiele wydarzeń są bowiem często obliczone na wywołanie konkretnych emocji czy podporządkowane przesłaniu filmu, stąd nie zawsze zdają się naturalnie wypływać jako szczere reakcje postaci. Główna myśl Should They Marry?, choć nie jest eksponowana w sposób agitacyjny, wciąż jest nieco nachalna i fabuła została stworzona jako jej poparcie.

Mimo tych wad, produkcja stanowi wartościowe i ważne kino dla mandaryńskiego przemysłu filmowego w Hongkongu. Odniosła sukces komercyjny i krytyczny oraz zachowała sporo aktualności, wszak młode pary do dzisiaj męczą się z mieszkaniem, kosztami ślubu czy społecznymi formalnościami. Jest to film, który odkrywa swoją siłę poprzez symbole i myśli, a nie samą prezentację głównego wątku. Jego siła nie wynika zatem z samego przebiegu fabuły, dość prostej i chwilami moralitetowej, lecz z tego, jak Zhu i Bai przekształcają powtarzalne gagi, rekwizyty i codzienne przeszkody w obraz społecznej struktury blokującej życie ubogich mieszkańców Hongkongu. Dla miłośników kina z kolonii i społecznie zorientowanych komedii jest to więc pozycja warta szczególnej uwagi.

---

Poza tytułem na plakacie znajdują się następujące hasła reklamowe:
1. Wielka lekka komedia społeczno-realistyczna, której nigdy nie masz dość!
2. Komiczne perypetie małych ludzi na tle wielkiej epoki.
3. W dowcipie pełno goryczy! W szalonym śmiechu oczy pełne gorących łez!!
4. Ukazuje wszelkie odcienie ludzkich uczuć i kolei losu. Wzruszy nawet serca z kamienia i stali!
5. Dwie piosenki filmowe – śpiewane w każdym domu!

Wymienione na plakacie piosenki to:
1. 獻花歌 (Xiàn huā gē): Pieśń o ofiarowaniu kwiatów
2. 小喇叭 (Xiǎo Lǎba): Mała Trąbka