Temptation
(Yūwaku)

Reżyseria: Kōzaburō Yoshimura
Scenariusz: Kaneto Shindō
Studio: Shochiku
Gatunek: dramat

Obsada: Setsuko Hara, Shin Saburi, Akira Yamanouchi, Haruko Sugimura, Chiyoko Fumiya, Takashi Kanda, Seiji Nishimura, Eiko Takamatsu

Młody prawnik zakochuje się w córce swojego byłego profesora, którego wynajął aby uczył jego dzieci.

Komentarz: Przyjemny, sprawnie rozpisany film z doborową obsadą. Duet Yoshimura-Shindō stworzył kilka bardzo ciekawych obrazów pod koniec lat 40. i w latach 50. Temptation nie należy do czołówki ich kooperacji, ale wciąż stanowi wartościowe kino, dotykające tematu zakazanej miłości i konfliktu sercowych pragnień ze zdrowym rozsądkiem.

7/10

Woman
(Onna)

Reżyseria i scenariusz: Keisuke Kinoshita
Studio: Shochiku
Gatunek: dramat, noir

Obsada: Mitsuko Mito, Eitarō Ozawa

Po wojnie Toshiko została tancerką wodewilową, aby móc zarabiać na życie. Jest też związana z mężczyzną, którego choć kocha, pragnie aby ten zerwał ze swoją kryminalną działalnością.

Komentarz: Z jednej strony jest to ważne spojrzenie na problemy powojennej Japonii, zmagającej się z biedą, czarnym rynkiem i przestępczością. Z drugiej, Woman jest filmem przeciążonym dialogami. Jego powolnie rozwijająca się, a przy tym nieoferująca żadnych niespodzianek fabuła jest zaprezentowana prymarnie poprzez długie rozmowy dwojga bohaterów. Produkcji zdecydowanie wyszłoby na plus skrócenie czasu trwania i dodanie jej nieco większego zastrzyku energii.

6/10

A Visage to Remember
(Omokage)

Reżyseria: Heinosuke Gosho
Scenariusz: Kennosuke Tateoka
Studio: Toho
Gatunek: dramat

Obsada: Ichirō Ryūzaki, Yuriko Hamada, Setsuko Wakayama, Ranko Akagi, Ichirō Sugai, Chishū Ryū

Podczas wakacji przystojny inżynier odwiedza swojego mentora, który pragnie ożenić go ze swoją córką. Mężczyzna zaczyna zakochiwać się jednak w żonie mentora, wyglądającej łudząco podobnie do jego własnej, zmarłej żony.

Komentarz: Udany dramat od Gosho, pozbawiony nadmiernego melodramatyzmu i dość ładnie prezentujący uczucia bohaterów, unikając przy tym sztucznych konfliktów. Podchodzi do wszystkich z wielkim szacunkiem i każdemu przypisuje wady oraz zalety, przy okazji inscenizując kilka zapadających w pamięć scen.

7/10

Pijany anioł
Drunken Angel
(Yoidore tenshi)

Reżyseria: Akira Kurosawa
Scenariusz: Akira Kurosawa, Keinosuke Uekusa
Studio: Toho
Gatunek: dramat, noir

Obsada: Takashi Shimura, Toshirō Mifune, Reizaburo Yamamoto, Michiyo Kogure, Chieko Nakakita, Noriko Sengoku, Shizuko Kasagi, Eitarō Shindō.

#1 na liście Kinema junpo

Cierpiący na chorobę alkoholową doktor Sanada leczy rannego gangstera Matsunagę i odkrywa, że ten jest chory na zapalenie płuc. Próbuje go przekonać do zmiany stylu życia i rozpoczęcia kuracji leczniczej.

Komentarz: Lekarz alkoholik leczący chorego na zapalenie płuc młodego jakuzę to historia, jaka w rękach Kurosawy staje się cudownym przedstawieniem powojennej Japonii i sprzecznych postaw życiowych. Produkcja jest również istotna ze względu na wpływ, jaki odniosła w kwestii realistycznego portretowania gangsterów w kinie japońskim. Doskonale zagrany, sfilmowany i napisany Pijany anioł jest jednym z najlepszych filmów dekady, a może i XX wieku.

9/10

Kobiety nocy
Women of the Night
(Yoru no onnatachi)

Reżyseria: Kenji Mizoguchi
Scenariusz: Yoshikata Yoda
Studio: Shochiku
Gatunek: dramat

Obsada: Kinuyo Tanaka, Sanae Takasugi, Kumeko Urabe, Tomie Tsunoda, Mitsuo Nagata, Hiroshi Aoyama, Fusako Maki, Kikue Mōri, Sadako Sawamura, Ken Tanaka

#3 na liście Kinema junpo

Fusako popada w depresję, gdy dowiaduje się, że jej partner, handlarz narkotykami, ją zdradza.

Komentarz: Nie jest tajemnicą, że Kenji Mizoguchi jest jednym z moich ulubionych reżyserów, a jego Ugetsu jednym z moich ulubionych filmów. Kobiety nocy lubię nieco mniej, ale jest to wciąż interesujący wgląd w życie powojennych prostytutek, gdzie główną bohaterką jest kochanka dilera narkotykowego. Mizoguchi serwuje ponury obraz świata i jak zwykle nie szczędzi społeczeństwu – szczególnie mężczyznom – srogiej krytyki. „Przy okazji” wszystko prezentuje bardzo atrakcyjnie w kontekście stylistycznym.

8/10

The Portrait
(Shōzō)

Reżyseria: Keisuke Kinoshita
Scenariusz: Akira Kurosawa
Studio: Shochiku
Gatunek: dramat, komedia

Obsada: Kuniko Igawa, Kuniko Miyake, Mitsuko Miura, Ichirō Sugai, Chieko Higashiyama, Eitarō Ozawa

Niemoralny broker wprowadza do posiadanego przez siebie domu swoją kochankę, aby wypędziła rodzinę wynajmującą tam pokoje. Ta zaczyna jednak zmieniać podejście do życia, gdy mieszkający w budynku artysta rozpoczyna malowanie jej portretu.

Komentarz: Kinoshita jest dla mnie bardzo nierównym reżyserem, nierzadko skorym do popadania w nadmierną, tanią ckliwość, ale też do tworzenia interesujących fabuł, portretów psychologicznych i komentarzy społecznych. The Portrait jest jego luźniejszym filmem, skupiającym się na powojennej chciwości ludzkiej, ale przedstawiając ją jako coś, co może znaleźć dość łatwe rozwiązanie, dokonujące się poprzez zetknięcie z ludzką bezinteresownością i patrzenie na świat w sposób pozbawiony uprzedzeń.

7/10

Children of the Beehive
(Hachi no su no kodomotachi)

Reżyseria i scenariusz: Hiroshi Shimizu
Studio: Hachi no su eiga-bu
Gatunek: dramat

Obsada: Daisuke Iwanami, Shimamura Shusaku, Shinichiro Kubota, Yoshikatsu Chiba, Yotaka Iwamoto, Sadao Nakamura, Kiyoshi Taira, Hiroyuki Mihara, Kiyoshi Kawanishi

#4 na liście Kinema junpo

Opowieść o wojennych sierotach z różnych zakątków Japonii. Są wykorzystywane przez jednonogiego mężczyznę do pracy na czarnym rynku, ale znajdują inspirację w postaci młodego, bezimiennego żołnierza wracającego z frontu.

Komentarz: Momentami smutny, acz niezbyt ckliwy, momentami wesoły, acz niezbyt radosny obraz osieroconych dzieci po wojnie. Shimizu serwuje im zarówno tragedie, jak i szczęścia ostatecznie kreśląc raczej pozytywny obraz i wyrażając nadzieję na lepszą, sprawiedliwszą Japonię. Shimizu był znany z filmów z dziećmi w rolach głównych i Children of the Beehive należą wg mnie do czołówki jego „infantylnych” produkcji.

8/10

365 nocy
365 Nights
(Sanbyaku rokujūgoya)

Reżyseria: Kon Ichikawa
Scenariusz: Kennosuke Tateoka
Studio: Shintoho
Gatunek: dramat, romans, noir

Obsada: Ken Uehara, Hisako Yamane, Hideko Takamine, Den Obinata, Yūji Hori, Haruo Tanaka, Yōnosuke Toba, Sōji Kiyokawa

Drugi film Kona Ichikawy.

Młody mężczyzna wynajmuje apartament w Tokio, w budynku, jak się okazuje, zaprojektowanym przez jego ojca. Na miejscu zakochuje się z wzajemnością w córce obecnej właścicielki domu. Mężczyznę pożąda też kobieta związana ze środowiskiem przestępczym i nocnymi klubami. Wykorzystuje ona swoje kontakty by zniszczyć ukochaną mężczyzny, podczas gdy jego ojciec próbuje go zmusić do ożenku z bogaczką, aby ratować swój biznes.

Komentarz: Drugi film Ichikawy w jego karierze stanowi połączenie popularnego w Japonii melodramatu z kryminałem noir. Znajdziemy tu gangsterów, nocne kluby, szantażowanie kobiet roznegliżowanymi zdjęciami oraz zaskakująco sprawnie wykonaną i zmontowaną scenę bijatyki. Prymarnie jednak jest to romans mieszający klasyczne troski zakochanych rodem z sure chigau z problemami powodowanymi przez femme fatale, szantaże i wyłudzanie pieniędzy.

Film jest niewątpliwie momentami zbyt melodramatyczny, momentami nieco przeciągany, unika też wgłębiania się w różne kwestie społeczne, ale mimo tego stanowi ciekawy przykład sięgania po stylistykę noir w Japonii końca lat 40. Jest też solidny aktorsko, szczególnie w przypadku aktywnej, uwodzicielskiej Hideko Takamine.

7/10

Kura na wietrze
A Hen in the Wind
(Kaze no naka no mendori)

Reżyseria: Yasujirō Ozu
Scenariusz: Yasujirō Ozu, Ryōsuke Saitō
Studio: Shochiku
Gatunek: dramat

Obsada: Kinuyo Tanaka, Shūji Sano, Chieko Murata, Chishū Ryū, Hohi Aoki, Chiyoko Ayatani, Reiko Minakami

#7 na liście Kinema junpo

Historia Tokiko, kobiety wiernie czekającej na powrót męża z wojny. Jednak kiedy jej czteroletni synek zapada na ciężką chorobę – nie mając pieniędzy na jego leczenie – decyduje się tymczasowo zostać prostytutką.

Komentarz: Klasyczny dramat Ozu, będący nie tylko obrazem powojennej rodziny, ale i metaforą straumatyzowanego japońskiego narodu. Trudno filmowi cokolwiek zarzucić w kontekście stylistycznym, lecz z powodu podejścia reżysera do tematu, w tym powtarzającego się widoku znęcania się męża nad żoną pokornie godzącą się na jego wybryki, ciężko uznać produkcję za przyjemną w odbiorze.

6/10

A Woman in a Typhoon Area
(Taifūken no onna)

Reżyseria: Hideo Oba
Scenariusz: Ryuichiro Yagi
Studio: Shochiku
Gatunek: dramat, kryminał

Obsada: Setsuko Hara, Jun Usami, Sō Yamamura, Eijirō Tōno, Isamu Yamaguchi, Takashi Kanda, Fuyuki Murakami, Kamon Kawamura

Czworo piratów przybywa na wyspę, gdzie znajduje się stacja meteorologiczna, z nadzieją na zaatakowanie statku z zapasami. Zamiast tego są zmuszeni pozostać na wyspie z powodu nadchodzącego tajfunu i zmierzyć się z meteorologami.

Komentarz: Nie jest to kino najwyższych lotów, lecz posiada kilka niezaprzeczalnych atutów. Pierwszym i największym z nich jest energiczna kreacja Setsuko Hary zmagającej się ze swoimi uczuciami i sumieniem, prezentując dynamikę, z jaką nie jest zwykle kojarzona. Poza tym jak często powstają filmy o bohaterskich meteorologach walczących z piratami?

6/10

G-Men of Japan
(Nippon Gmen)

Reżyseria: Sadatsugu Matsuda
Scenariusz: Yoshitake Hisa
Studio: Toyoko Eiga
Gatunek: kryminał, akcja, noir

Obsada: Chiezō Kataoka, Ichirō Izawa, Keiko Orihara, Haruko Sugimura, Kyoji Sugi, Den Obinata, Ryūnosuke Tsukigata

Seria G-Men of Japan.

Film opowiada o jednostce policyjnej, prowadzącej śledztwo w sprawie gangu przemytników, złodziei i morderców.

Komentarz: Film stanowi otwarcie serii G-Men of Japan, poprzedzającej popularne serie łączące kryminały z kinem akcji z Chiezō Kataoką w rolach głównych, jakie Toei produkowało w latach 50. Studio to było również odpowiedzialne za dystrybucję omawianej pozycji. U rdzenia stanowi ona kino akcji ze zbiorowym protagonistą, przedstawiające konflikt systemu sprawiedliwości ze zorganizowaną przestępczością. Posiada zatem etap śledczy, w którym policjanci przepytują podejrzanych, korzystają z nowoczesnej technologii w celu odkrycia narzędzi zbrodni czy przeczesują dzielnice w poszukiwaniu informacji. Te sekwencje są silnie inspirowane kinem noir, acz pozbawione charakterystycznej dla niego moralnej ambiwalencji. W G-Men widz zawsze wie, kto jest postacią pozytywną i prędzej czy później dowiaduje się, kto jest złoczyńcą. W późniejszych etapach produkcja przeradza się w kino akcji ze strzelaninami, eksplozjami i pościgami zrealizowanymi na wysokim poziomie.

Oprócz Kataoki, także i Sadatsugu Matsuda stanie się niebawem rdzeniem Toei. Matsuda w latach 50. odpowiadał za najważniejsze serie, lecz także za wiele pojedynczych pozycji kina akcji, w tym chanbara, oraz za superprodukcje studia. W latach 60. był również zaangażowany w tworzenie filmów z nurtu yakuza eiga. Oprócz wywarcia wpływu na ichnie kino akcji, G-Men of Japan poprzez zbiorowego bohatera podkreśla wartość kooperacji, wspólnej pracy na rzecz powojennej odbudowy państwa oraz wskazuje na obawy związane z przemytem i przestępczością w biednej ówcześnie Japonii. Poprzez czerpanie licznych inspiracji z kina zachodniego i zaakceptowany przez amerykańskie siły okupacyjne, film można również do pewnego stopnia traktować jako prekursorski względem mukokuseki eiga z Nikkatsu.

Słowo wyjaśnienia tytułu: termin g-men oznacza government men i powstał w USA w latach 30. Oznaczał agentów FBI, spopularyzowanych przez J. Edgara Hoovera i hollywoodzkie filmy gangsterskie. W okupowanej Japonii nazwa została zaadaptowana na oznaczenie agentów rządowych i policyjnych.

6/10

Apostasy
(Hakai)

Reżyseria: Keisuke Kinoshita
Scenariusz: Eijirō Hisaita
Studio: Shochiku
Gatunek: dramat

Obsada: Ryō Ikebe, Yōko Katsuragi, Osamu Takizawa, Jūkichi Uno, Masao Shimizu, Yoshi Katō, Eitarō Ozawa, Eijirō Tōno, Kappei Matsumoto, Yasushi Nagata, Chieko Higashiyama

#6 na liście Kinema junpo.

Akcja filmu osadzona jest w epoce Meiji. Młody nauczyciel próbuje ukryć swoje niskie pochodzenie, równocześnie wspierając odwiedzającego miasto liberalnego intelektualistę.

Komentarz: O ile przekaz filmu, krytykujący klasowość i przywiązywanie większej wagi do pochodzenia danego człowieka niż wartości, jakie sobą reprezentuje, był ówcześnie bardzo aktualny – i nie zdezaktualizował się zupełnie do dzisiaj – to niezwykle ckliwy, melodramatyczny oraz przepchany dłużącymi się dialogami sposób jego zaprezentowania znacząco przeszkadza w pozytywnym ocenieniu produkcji. Warto dodać, że premiera filmu miała miejsce zaledwie rok po zmianie cenzury w Japonii. Wcześniej problemy dotyczące postrzegania burakumin nie mogły być publicznie omawiane.

5/10

Płomień mojej miłości
Flame of My Love
(Waga koi wa moenu; dosł.: Moja miłość zapłonęła)

Reżyseria: Kenji Mizoguchi
Scenariusz: Kaneto Shindō, Yoshikata Yoda
Studio: Shochiku
Gatunek: dramat

Obsada: Kinuyo Tanaka, Mitsuko Mito, Kuniko Miyake, Ichirō Sugai, Eitarō Ozawa, Shinobu Araki, Eijirō Tōno, Koreya Senda, Kappei Matsumoto, Masao Shimizu, Jūkichi Uno

Historia kobiety walczącej o równouprawnienie w Japonii w latach 80. XIX wieku.

Komentarz: Nieco mniej znany film Mizoguchiego, opowiadający o pełnej tragedii walce o prawa kobiet w latach 80. XIX wieku. Kinuyo Tanaka wciela się w usiłującą zmienić skostniałe, konserwatywne społeczeństwo kobietę przyjaźniącą się z progresywnym politykiem, lecz zderzającą się z brutalną rzeczywistością brudnego świata polityki i społecznej ignorancji.

8/10

Here’s to the Young Lady
(Ojōsan kanpai)

Reżyseria: Keisuke Kinoshita
Scenariusz: Kaneto Shindō
Studio: Shochiku
Gatunek: romans, dramat, komedia

Obsada: Shūji Sano, Setsuko Hara, Chieko Higashiyama, Keiji Sada, Takeshi Sakamoto, Sachiko Murase

#6 na liście Kinema junpo

Swat stara się związać ze sobą biednego, ale dobrego właściciela zakładu mechanicznego oraz dziewczynę z bogatej rodziny, mającą problemy z wyrażaniem emocji.

Komentarz: Bardzo przyjemna historyjka romantyczna, w moim uznaniu zdecydowanie lepsza niż wiele innych od Kinoshity. Stanowi interesujące zetknięcie dwóch warstw społecznych, zdzierające powoli blichtr z tej wyższej i piętnujące jej hipokryzję.

7/10

Pojedynek w ciszy
The Quiet Duel
(Shizukanaru ketto)

Reżyseria: Akira Kurosawa
Scenariusz: Akira Kurosawa, Kazuo Kikuta
Studio: Daiei
Gatunek: dramat

Obsada: Toshirō Mifune, Miki Sanjō, Takashi Shimura, Kenjiro Uemura, Isamu Yamaguchi, Noriko Sengoku, Chieko Nakakita, Kenichi Miyajima, Masatoki Sasaki, Seiji Izumi, Tadashi Date

#7 na liście Kinema junpo

Młody, idealistyczny lekarz pracuje w małej klinice, należącej do jego ojca. Podczas wojny zaraził się syfilisem w trakcie wykonywania operacji. Teraz choroba wynika nie tylko problemami zdrowotnymi, lecz także związanymi z jego życiem prywatnym.

Komentarz: Kolejny klasyk od Kurosawy. Solidny dramat, bardzo dobrze zagrany i zaprezentowany, lecz niewątpliwie ustępujący wielu innym pozycjom spod ręki mistrza kina.

8/10

A Bullet Hole Underground
(Chikagai no dankon)

Reżyseria: Kazuo Mori
Scenariusz: Shin’ichi Yanagawa
Studio: Daiei
Gatunek: kryminał, akcja, noir

Obsada: Takashi Shimura, Hiroshi Nihon’yanagi, Machiko Kyō, Saburo Date, Toshiaki Konoe, Minoru Takada, Ichirō Sugai, Ryutaro Otomo

W metrze w Osace dochodzi do tajemniczego morderstwa. Policja w trakcie prowadzenia śledztwa natrafia na zorganizowaną organizację przestępczą związaną z przemytem, kradzieżami i morderstwami.

Komentarz: Produkcja stanowi odpowiedź Daiei na serię G-Men of Japan i przedstawia się bardzo podobnie w kontekście tematyki, prowadzenia akcji oraz inspiracji amerykańskim kinem noir. Zawiera też interesujący krajobraz powojennej Japonii. Twórcy sporo scen kręcili wśród ruin i zniszczeń pogłębiających poczucie licznych problemów, z jakimi ówcześnie zmagał się kraj. Prymarnie jednak film skupia się na śledztwie kulminującym scenami bijatyk i strzelanin.

W przeciwieństwie do produktu Toyoko i Toei, A Bullet Hole Underground zawiera również wątek romantyczny. Sprawia to, że mimo rozpoczęcia filmu z bohaterem zbiorowym niebawem na pierwszy plan wysuwają się dwaj policjanci, z których jeden był w przeszłości związany z żoną ofiary morderstwa. Wątek ten jest bardzo stereotypowy, zaburza też tempo narracji niepotrzebną retrospekcją, ale w zamian pozwala widzom zajrzeć do klubów nocnych, a kobieta, w którą wcieliła się Machiko Kyō, nosi wyraźne znamiona femme fatale. Jej postać jest też najbardziej rozbudowana ze wszystkich i przemawia przez nią rozczarowanie powojenną Japonią; porzuca ona swoje marzenia na rzecz materialnej stabilności, lecz prowadzi ją to do bycia eksploatowaną w kryminalnym środowisku.

6/10

Ishimatsu of the Forest
(Mori no Ishimatsu)

Reżyseria: Kōzaburō Yoshimura
Scenariusz: Kaneto Shindō
Studio: Shochiku
Gatunek: dramat, jidaigeki, chanbara

Obsada: Susumu Fujita, Yukiko Todoroki, Chōko Iida, Reikichi Kawamura, Chishū Ryū, Takashi Shimura, Kyōko Asagiri, Taiji Tonoyama, Sadako Sawamura

Biedny chłop Ishimatsu pragnie zyskać sławę i uznanie. W tym celu wyrusza do miasta i zostaje członkiem jakuzy. Jego szczery, choć cyniczny charakter sprawia, że zdobywa wielu przyjaciół, ale też wrogów, jacy postanawiają się z nim rozprawić, gdy ten wyrusza na misję dla swojego gangu.

Komentarz: Jednooki Ishimatsu – postać historyczna, jeden z najsłynniejszych członków gangu Jirochō Shimizu – zaczyna swoją przygodę oportunistycznego szermierza jako wieśniak łaknący wyższej pozycji. Tę ma mu zapewnić dołączenie do gangu, lecz – jak się okazuje – działalność przestępcza, nawet jeśli ktoś próbuje się wymigiwać od pracy, nie jest ani łatwa, ani bezpieczna.

Adaptacja klasycznej historii w rękach duetu Yoshimura-Shindō stanowi energiczną opowieść o zgubnej chciwości, niebezpiecznym lenistwie oraz krytykę przestępczości. Choć momentami wydawała mi się nieco przeciągana, zawiera doskonale sfilmowany i zaplanowany finał ze świetną – w kontekście stylistycznym bardziej niż choreograficznym – wieńczącą film walkę.

7/10

Yotsuya Ghost Story, Part 1 oraz Yotsuya Ghost Story, Part 2
(Shinshaku Yotsuya kaidan oraz Shinshaku Yotsuya kaidan: kōhen; dosł.: Nowa interpretacja opowieści grozy z Yotsui)

Reżyseria: Keisuke Kinoshita
Scenariusz: Eijirō Hisaita
Studio: Shochiku
Gatunek: dramat, thriller, jidaigeki

Obsada: Kinuyo Tanaka, Ken Uehara, Hisako Yamane (tylko w części 1.), Haruko Sugimura, Chōko Iida, Osamu Takizawa, Jūkichi Uno

Iemon Tamiya jest biednym samurajem pragnącym lepszego życia. Gdy wyrasta przed nim szansa wżenienia się w bogatą rodzinę, za namową swojego przyjaciela kryminalisty, decyduje się otruć i zabić swoją żonę.

Komentarz: Produkcja jest wydaną w dwóch częściach adaptacją najsłynniejszej opowieści grozy w historii Japonii. Film jest także pierwszą powojenną próbą w kraju sięgnięcia po horror. Choć Kinoshita przerabia klasyczną historię o duchach na dramat z elementami psychologicznego dreszczowca i pozbywa się elementów nadprzyrodzonych, to wciąż poczynił istotny krok w kierunku kina grozy w Japonii oraz wykreował intrygujący obraz negatywnych rezultatów chciwości i zbrodni.

8/10

The Rainbow Man
(Nijiotoko)

Reżyseria: Kiyohiko Ushihara
Scenariusz: Hajime Takaiwa
Studio: Daiei
Gatunek: thriller, kryminał

Obsada: Keiju Kobayashi, Teruko Akatsuki, Katsuko Wakasugi, Den Obinata, Kenjiro Uemura, Kiyoko Hirai, Kumeko Urabe, Bontarō Miake, Junnosuke Miyazaki, Bumon Kahara

Gdy młoda kobieta staje się główną podejrzaną w sprawie morderstwa, jej dwoje przyjaciół rozpoczyna własne śledztwo. Prowadzi ich ono do tajemniczego domostwa…

Komentarz: Atrakcyjna wizualnie, lecz w całości niestety niezbyt udana próba zmierzenia się kryminalnymi zagadkami i dreszczowcem w powojennym kinie japońskim. Podobny typ kina będzie jednak przechodził gwałtowną ewolucję w latach 50., stąd The Rainbow Man bez przeszkód można uznać za prekursora podobnych produkcji.

6/10

Niebieskie góry
The Blue Mountains: Part I
(Aoi sanmyaku; dosł. Pasmo błękitnych gór)

Reżyseria: Tadashi Imai
Scenariusz: Toshirō Ide, Tadashi Imai
Studio: Toho, Fujimoto Productions
Gatunek: dramat, romans, komedia

Obsada: Setsuko Hara, Ryō Ikebe, Michiyo Kogure, Yōko Sugi, Ichirō Ryūzaki, Setsuko Wakayama, Hajime Izu, Mitsue Tachibana, Kazuko Yamamoto, Masao Mishima, Eizo Tanaka

#2 na liście Kinema junpo wraz z sequelem.

Nauczycielka Yukiko staje w opozycji do konserwatywnego ciała pedagogicznego i mieszkańców wioski, aby obronić uczennicę widzianą z młodym chłopakiem z Tokio.

7/10

The Blue Mountains: Part II
(Zoku aoi sanmyaku; dosł. Kontynuacja pasma błękitnych gór)

Reżyseria: Tadashi Imai
Scenariusz: Toshirō Ide, Tadashi Imai, Yōjirō Ishizaka
Studio: Toho, Fujimoto Productions
Gatunek: dramat, romans, komedia

Obsada: Setsuko Hara, Ryō Ikebe, Michiyo Kogure, Yōko Sugi, Ichirō Ryūzaki, Setsuko Wakayama, Hajime Izu, Mitsue Tachibana, Kazuko Yamamoto, Masao Mishima, Eizo Tanaka

#2 na liście Kinema junpo wraz z pierwszą częścią

Bezpośrednia kontynuacja pierwszej części.

Komentarz: Interesujący, choć wg mnie bardziej w części pierwszej niż nieco uproszczonej części drugiej, obraz piętnujący konserwatyzm w małomiasteczkowej szkole. Młoda nauczycielka staje w obronie uczennicy, którą widziano spacerującą z chłopakiem. Szkoła uznaje to za niemoralne zachowanie, a inne uczennice zaczynają się nad nią znęcać.

Świetnie zagrany, mieszający sceny dramatyczne z komediowymi i romantycznymi film pokazuje zmieniającą się twarz powojennej Japonii, stanowiąc krytykę tradycyjnej mentalności oraz starając się wzmacniać pozycję kobiet w społeczeństwie.

7/10

Zenigata Heiji Detective Story: Heiji Covers All of Edo
(Zenigata Heiji torimonohikae: Heiji happyakuyachō)

Reżyseria: Kiyoshi Saeki
Scenariusz: Kiyoshi Saeki, Taizō Fuyushima
Studio: Shintoho, Shinengiza
Gatunek: chanbara, kryminał, jidaigeki

Obsada: Kazuo Hasegawa, Yataro Kurokawa, Achako Hanabishi, Ranko Hanai, Yumiko Hasegawa, Jushiro Kobayashi, Teruo Wakatsuki

Seria o Heijim Zenigacie.

Detektyw Heiji zostaje przydzielony do rozpracowania gangu złodziei terroryzujących całe Edo.

Komentarz: Niewyróżniający się niczym szczególnym mariaż chanbary z kinem detektywistycznym. Jest to połączenie, jakie w kolejnej dekadzie będzie silnie eksploatowane w studiu Toei. Zwykle jednak, podobnie jak i w tym przypadku, w naprędce skleconych filmach pozbawionych większych ambicji. Dzięki prędkiemu tokowi narracji, niedługiemu czasowi trwania i charyzmatycznym aktorom czas spędzony z Zenigatą mija przyjemnie i bez poczucia znużenia.

6/10

Ginza Cancan Girls
(Ginza kankan musume)

Reżyseria: Koji Shima
Scenariusz: Kajirō Yamamoto, Haruyasu Nakada
Studio: Shintoho
Gatunek: komedia, romans, musical

Obsada: Hideko Takamine, Katsuhiko Haida, Shizuko Kasagi, Akira Kishii, Shinshō Kokontei, Kumiko Mizuhara, Atsuko Ichinomiya, Kumeko Urabe

Dwie młode kobiety próbują zarobić pieniądze dla starszego małżeństwa, u którego mieszkają. Ze względu na zainteresowanie muzyką postanawiają, z pomocą przyjaciela, zostać śpiewaczkami w nocnych klubach Ginzy.

Komentarz: Film pokazuje przyjemny i ugrzeczniony obraz Ginzy, przewidując dramaty i kryminały osadzone w tej dzielnicy, jakie zaczną zdobywać popularność w latach 50. Niestety większość scen była filmowana w przestrzeniach studyjnych, stąd brak tu wielkomiejskiego wrażenia, charakteryzującego przyszłe produkcja. Nad Ginza Cancan Girls unosi się też tęsknota twórców do sielskiej prostoty, stąd postaci często zaznają spokój poza miastem lub pragną żyć na wsi. W mieście czekają bowiem na nich chciwość, problemy z utrzymaniem mieszkania czy bieda. W komediowych ramach żaden kłopot nie jest jednak dla nich nazbyt doskwierający.

Mimo kilku udanych żartów film jest dość monotonny oraz nieznośnie przewidywalny. Podobnie jest z piosenkami; są one – w kontekście muzyki popularnej z ówczesnej Japonii – przyjemne, lecz tytułowy utwór jest powtarzany ad nauseam. Twórcy wyraźnie próbują wwiercić jego melodię i słowa w głowy widzów. Ich niezbyt subtelna taktyka odniosła sukces. Piosenka stała się na krótki czas kulturowym fenomenem i w 1949 roku sprzedano ponad 500 tys. płyt z jej nagraniem. Później powstawały jej różne covery, wykorzystano ją nawet w reklamie samochodów Hyundai. Można jej posłuchać tutaj.

Produkcja i jej podobne odniosła wpływ nie tylko na japońskie musicale, ale również na hongkońskie kino muzyczne gechang pian i, bardziej, gewu pian, gdzie postać śpiewaczki posiadała jednak odmienne polityczne konotacje. Kompozytor Ryōichi Hattori, odpowiadający za utwory w Ginza Cancan Girls, pracował później także w Hongkongu, gdzie odpowiadał m.in. za piosenki w kultowym i ważnym dla tamtejszego kina The Wild, Wild Rose (1960), który analizuję w pierwszym tomie Panoramy kina z Hongkongu i Tajwanu. Hattori udanie łączył w swojej twórczości liczne międzynarodowe wpływy, pozostając istotną postacią w branży do późnych lat 60.

Jedną z drugoplanowych ról w filmie odgrywa Akira Kishii, legendarny artysta rakugo. Ginza Cancan Girls kilkukrotnie igra z widzami prezentując krótkie, niedokończone fragmenty jego występów, lecz w finale raczy nas pełną narracją. Kishii pozwalał się nagrywać rzadko, toteż dla osób zainteresowanych tą formą sztuki jego udział stanowi ogromną zaletę.

Produkcja posiada także drugie dno sugerowane przez pojawiające się w tytule kankan girls. Kankan odnosi się oczywiście do popularnego tańca, lecz w języku japońskim jest również stworzonym przez Kajiro Yamamotę słowem, oznaczającym ogromną wściekłość. Nawiązywało ono do panpan girls, jak potocznie nazywano wtedy prostytutki, i miało za zadanie wyrażać krytykę rozkładu moralności w powojennej Japonii. W kontekście filmu można aluzje oraz daleką od seksualnego zawodu aktywność bohaterek odczytywać jako próbę pokazania pozytywnych wartości i sposobów zachowania w dzielnicy rozrywki, niestaczających się w sferę seksualności i eksploatacji kobiet.

4/10

Ghost Cat of Nabeshima
(Kaidan Nabeshima no neko)

Reżyseria: Kunio Watanabe
Scenariusz: Shintarō Mimura
Studio: Shintoho
Gatunek: thriller, jidaigeki

Obsada: Denjirō Ōkōchi, Michiyo Kogure, Yataro Kurokawa, Akira Nakamura, Ureo Egawa, Sōji Kiyokawa, Haruo Tanaka, Ryutaro Nagai, Unpei Yokoyama, Yōnosuke Toba

Wysokiej rangi samuraj odnajduje ekskluzywną planszę do gry w go i poleca ją swojemu panu. Nie wie jednak, że związana jest z nią tajemnicza legenda: każda rozegrana na niej partia wyniknie jedną śmiercią.

Komentarz: Sugerujący bycie horrorem thriller, jaki przewiduje skręcenie studia Shintoho w stronę szerokopojętego kina grozy. Mimo świetnej obsady produkcja jest mało emocjonująca, nadto przewidywalna i technicznie ledwie poprawna.

4/10

Późna wiosna
Late Spring
(Banshun)

Reżyseria: Yasujirō Ozu
Scenariusz: Yasujirō Ozu, Kōgo Noda
Studio: Shochiku
Gatunek: dramat

Obsada: Setsuko Hara, Chishū Ryū, Yumeji Tsukioka, Haruko Sugimura, Hohi Aoki, Jun Usami, Kuniko Miyake, Masao Mishima, Yoshiko Tsubouchi, Yōko Katsuragi

#1 na liście Kinema junpo

Noriko mieszka ze swoim owdowiałym ojcem i nie myśli o zamążpójściu. Sytuacja się zmienia, gdy jej ciotka przekonuje jej ojca, że jeśli ten nie wyda Noriko za mąż, to będzie ona samotna do końca życia.

Komentarz: Kolejny wielki klasyk, tym razem spod ręki Ozu. Charakterystycznie dla niego mamy do czynienia z opowieścią o próbach znalezienia partnera dla kobiety. Trudno określić film inaczej niż jako piękny pod każdym względem. Na polu dramatów obyczajowych ciężko znaleźć reżysera, jaki by przewyższał Ozu.

9/10

The Invisible Man Appears
(Tōmei ningen arawaru)

Reżyseria: Shigehiro Fukushima, Shinsei Adachi
Scenariusz: Akimitsu Takagi, Nobuo Adachi
Studio: Daiei
Gatunek: thriller, sci-fi

Obsada: Ryūnosuke Tsukigata, Chizuru Kitagawa, Takiko Mizunoe, Daijirō Natsukawa, Mitsusaburō Ramon, Shôsaku Sugiyama, Kanji Koshiba, Kichijirô Ueda, Hiroshi Ueda, Shōzō Nanbu, Shinobu Araki, Saburo Date

Złodzieje klejnotów próbują wykraść formułę niewidzialności stworzoną przez profesora Nakazato i wykorzystać ją do największego rabunku w ich karierze.

Komentarz: Jest to kolejna próba wejścia na rynek dreszczowców i fantastyki naukowej przez Daiei. The Invisible Man Appears, inspirowany książką H. G. Wellsa i filmem Jamesa Whale’a, jest pierwszym pełnoprawnym filmem science-fiction w historii Japonii. Nieco nieskładny, nielogiczny, niepotrafiący w pełni wytłumaczyć się z obranego kierunku fabularnego stanowi mimo wszystko ciekawy przykład rozwoju ichniego kina gatunkowego.

6/10

A Fool’s Love
(Chijin no ai)

Reżyseria i scenariusz: Keigo Kimura
Studio: Daiei
Gatunek: dramat

Obsada: Machiko Kyō, Jūkichi Uno, Masayuki Mori, Ichirō Sugai, Masao Shimizu, Kōji Mitsui, Tomoko Naraoka

Pierwsza adaptacja (nie)sławnej powieści Jun’ichirō Tanizakiego, opowiadającej o związku uległego mężczyzny z wykorzystującą go partnerką, którą próbuje ukształtować w ideał kobiety.

Komentarz: Pozycja przede wszystkim zapisuje się w pamięci, dzięki obsadzie aktorskiej. Dla Machiko Kyō rola w filmie była przełomem w karierze. Kreacja uwodzicielskiej, manipulacyjnej femme fatale zyskała jej sławę i pozwoliła jej gwieździe w pełni rozbłysnąć. Tematycznie jednak mimo interesującego punktu wyjścia i nietypowo aktywnej głównej żeńskiej postaci, produkcja stopniowo stacza się w coraz nachalniejsze moralizatorstwo i kończy się popadnięciem w otchłań tradycjonalistycznej wykładni. Twórcy wyraźnie starają się nakreślić komentarze dotyczące męskości w powojennej Japonii, lecz nie są w stanie uchwycić jej niuansów. Zarówno ówcześni, jak i współcześni krytycy są zgodni, że A Fool’s Love jest nieudaną adaptacją powieści, bogatszej w treść i psychologiczne dywagacje. Najpewniej obawiano się odzewu japońskiego społeczeństwa w 1949 na dosłowniejsze potraktowanie wydarzeń z książki; wpływ na ostrożność twórców mogła mieć również amerykańska okupacja kraju.

5/10

Zbłąkany pies
Stray Dog
(Nora inu)

Reżyseria: Akira Kurosawa
Scenariusz: Akira Kurosawa, Ryūzō Kikushima
Studio: Shintoho, Toho, Film Art Association
Gatunek: dramat, noir, kryminał

Obsada: Toshirō Mifune, Takashi Shimura, Keiko Awaji, Eiko Miyoshi, Noriko Sengoku, Noriko Honma, Reikichi Kawamura, Chōko Iida, Eijirō Tōno, Yasushi Nagata, Kappei Matsumoto, Isao Kimura

#3 na liście Kinema junpo

Młody detektyw Murakami traci na służbie pistolet. Z pomocą starszego kolegi z pracy przeczesuje skwarne ulice Tokio w poszukiwaniu broni.

Komentarz: Film stanowi opowieść o policjancie, któremu skradziono pistolet. Poszukiwania broni są jednak pretekstem do pokazania przekroju ówczesnego społeczeństwa w Japonii. Poprzez klucz kina noir Kurosawa przeszukuje biedne, przestępcze dzielnice szukając w nich piękna i człowieczeństwa.

9/10

Mr. Shosuke Ohara
(Ohara Shōsuke san)

Reżyseria: Hiroshi Shimizu
Scenariusz: Hiroshi Shimizu, Matsuo Kishi
Studio: Shintoho
Gatunek: dramat, komedia

Obsada: Denjirō Ōkōchi, Akiko Kazami, Reiko Miyagawa, Nijiko Kiyokawa, Chōko Iida, Haruo Tanaka, Sōji Kiyokawa, Yōnosuke Toba, Shinichi Himori, Hiroshi Ayukawa

#10 na liście Kinema junpo

Saheita jest spadkobiercą samurajskiego rodu, lecz obecnie znajduje się na krawędzi bankructwa. Mimo tego nie potrafi odmówić, gdy ktoś prosi go o pomoc finansową.

Komentarz: Film stanowi komediodramat o mężczyźnie pochodzącym z bogatego samurajskiego rodu, którego wszyscy proszą o pomoc, zwykle materialną. Mężczyzna stoi na granicy bankructwa, lecz nie potrafi nikomu odmówić, co powoduje rozpad zarówno jego majątku, jak i rodziny.

Jest to mimo wszystko dość optymistyczny film, który utratę samurajskiego dziedzictwa nie prezentuje jako coś złego, a raczej jako przepisanie majątku na rzecz normalnych ludzi, którym potrzeba środków do życia tu i teraz, a nie minionej chwały. Oczywiście nie brak też w przedstawionym świecie sarkazmu i odcieni szarości.

7/10

Broken Drum
(Yabure-daiko)

Reżyseria: Keisuke Kinoshita
Scenariusz: Masaki Kobayashi, Keisuke Kinoshita
Studio: Shochiku
Gatunek: dramat, komedia

Obsada: Tsumasaburō Bandō, Sachiko Murase, Masayuki Mori, Chūji Kinoshita, Akira Ōizumi, Toshiko Kobayashi, Yōko Katsuragi, Masayoshi Ōtsuka, Sadako Sawamura, Jūkichi Uno, Osamu Takizawa, Chieko Higashiyama, Eitarō Ozawa

#4 na liście Kinema junpo

Tyrański mąż i ojciec próbuje zmusić swoje dzieci do małżeństw z bogatymi partnerami aby ratować swój własny podupadający biznes.

Komentarz: Przedstawiona w kluczu komediodramatu opowieść o porażce patriarchalnej, tradycyjnej władzy. Jej symbolem jest ojciec rodziny, który próbuje zmusić swoje dzieci do posłuszeństwa i nieszczęśliwych małżeństw z bogaczami, którzy wspomogą jego biznes. W przerwach znęca się nad żoną, choć ta ostatnia czynność jest przywołana tylko na poziomie werbalnym.

Dzięki wybranej formie film nigdy całkiem nie demonizuje ojca i może mu zaoferować odkupienie i przebaczenie w finale; nawet jeśli nieco zbyt łaskawe, to akceptowalne, szczególnie w alegorycznym kontekście.

6/10