Left-Handed Girl to bardzo osobisty projekt filmowy pochodzącej z Tajwanu Tsou Shih-ching, który rozwijała aż 25 lat. Przez ten czas budowała pozycję na międzynarodowej scenie dzięki wieloletniej współpracy artystycznej z Seanem Bakerem. Była producentką jego Gwiazdeczki (2012), Mandarynka (2015), The Florida Project (2017) oraz Red Rocket (2021), a także współreżyserowała z nim Take Out w 2004 roku. Od wczesnych lat 2000. planowała jednak realizację własnego filmu, inspirowanego jej prywatnymi doświadczeniami. Problemy z uzyskaniem wsparcia finansowego przez wiele lat opóźniały jego powstanie, lecz Tsou nigdy się nie poddała i – dzięki wypracowanej renomie oraz wsparciu Bakera – w 2025 roku w końcu stanęła za kamerą swojego samodzielnego debiutu reżyserskiego.

Centralny motyw fabularny Left-Handed Girl pochodzi z własnego życia reżyserki. Jako leworęczne dziecko została skarcona przez dziadka, gdy ten zobaczył, że trzyma w lewej ręce nóż kuchenny. Powiedział jej wtedy, że ręka ta jest „ręką diabła”. Gdy Tsou uczęszczała do przedszkola, wychowawcy przestawili ją na prawą rękę. Choć doświadczenie to stanowi rdzeń produkcji, nie jest jej jedynym tematem. Zostało osadzone w ramach rodzinnych i finansowych kłopotów trzech bohaterek filmu. One również powstały z inspiracji prawdziwymi wydarzeniami. W 2010 roku Tsou i Sean Baker – który jest także współscenarzystą, współproducentem i montażystą Left-Handed Girl – przybyli do Tajpej, gdzie odwiedzali nocne rynki. Jednym z nich był Tonghua. Zobaczyli na nim małą dziewczynkę poruszającą się swobodnie między stoiskami oraz jej matkę pracującą przy punkcie z makaronem i zupami. Ostatnim elementem fabularnej układanki stał się motyw matki spłacającej długi zostawione przez nieodpowiedzialnego męża, pomysł, który Tsou zaczerpnęła z historii swojej znajomej.

Film opowiada o trzyosobowej rodzinie, złożonej z matki Shu-fen i jej córek: starszej I-Ann i młodszej I-Jing. Spotykamy je po raz pierwszy, gdy wracają do Tajpej. Shu-fen zaczyna prowadzić stoisko z makaronem na nocnym targu, starsza córka pracuje przy sprzedaży orzechów arekowych, zaś młodsza za dnia uczęszcza do szkoły, a wieczorami spaceruje po rynku. Niebawem wychodzą na jaw problemy komunikacyjne między kobietami, ich kłopoty finansowe związane z długami męża Shu-fen oraz jego śmiertelną chorobą. I-Ann zaczyna seksualne relacje z właścicielem sklepu, gdzie pracuje. Tymczasem tradycyjny dziadek zakazuje I-Jing używania lewej ręki, nazywając ją „ręką diabła”. Dziewczynka, wierząc, że jej ręka jest kontrolowana przez złe moce, zaczyna używać jej do dokonywania kradzieży.

Left-Handed Girl wykorzystuje los rodziny do snucia wielopoziomowej fabuły o ekonomicznych presjach, międzypokoleniowych relacjach, ciężarze patriarchalnej tradycji oraz o rodzinnych tajemnicach. Te ostatnie Tsou sugeruje poprzez subtelne reakcje, nieporozumienia, później także informacje o niespełnionych ambicjach, a w końcu pozwala im eksplodować w katartycznym finale korzystającym ze schematów tajwańskich oper mydlanych, wymieszanych z inspiracjami reżyserki filmem Sekrety i kłamstwa (1996) Mike’a Leigha.

Niewątpliwymi zaletami Left-Handed Girl są niezwykła szczerość i plastyczność charakteryzujące przedstawienie życia w Tajwanie. Nocne rynki, sklepy, kluby i mieszkania zostały zaprezentowane z dużym zachowaniem realizmu. Tsou korzystała z małej ekipy zdjęciowej, nagrywającej film za pomocą iPhone’ów. Zapewniło jej to mobilność i pozwoliło nie zaburzać naturalnego rytmu rynku Tonghua. Co więcej, wiele scen jest przedstawionych z perspektywy małej I-Jing, co oznaczało, że iPhone’y były często trzymane dość nisko, dzięki czemu nie zwracały na siebie uwagi przechodniów. Potwierdzeniem dyskretnego podejścia twórców jest fakt, że zdarzało się, że podczas filmowania do stoiska z makaronem podchodzili przypadkowi ludzie i zamawiali jedzenie nieświadomi, że wchodzą na plan zdjęciowy.

Kolejną zaletą jest obsada. Aktorki odgrywające trzy główne role są zwyczajnie doskonałe. Wcielająca się w Shu-fen Janel Tsai jest w Tajwanie znaną aktorką, silnie kojarzoną z obyczajowymi produkcjami i telewizyjnymi serialami. Poszukiwała jednak możliwości wcielenia się w inną postać niż zwykle. Tsou zaoferowała jej rolę zmęczonej życiem kobiety z wyraźnymi wadami, na którą aktorka z miejsca przystała. Ma Shih-yuan, która gra I-Ann, reżyserka znalazła na Instagramie. Natrafiła na nią przez hasztag „tajwańska dziewczyna” i – jak opowiadała w wywiadach – natychmiast zobaczyła w Ma mieszankę siły i wewnętrznego chaosu, która wydawała jej się idealna do roli. Ma prezentuje się na ekranie olśniewająco, co potwierdza zdobycie przez nią nagrody dla najlepszej nowej osoby aktorskiej podczas festiwalu Golden Horse Awards. Z jednej strony jej I-Ann wygląda jak klasyczna, buntująca się, butna młoda dziewczyna, lecz równocześnie widać w niej siłę charakteru, skrywany smutek i targające nią frustracje. Mimo że początkowo sprawia wrażenie niechętnej wspieraniu bliskich, to ta niechęć okazuje się maską. I-Ann jest rozbudowaną postacią łączącą wybuchy agresji z bezinteresownymi aktami pomocy czy byciem wielkim oparciem i wychowawczynią dla I-Jing. Największe trudności były związane z obsadzeniem najmłodszej aktorki. Po wielu próbach z różnymi dziećmi rola trafiła do Niny Ye dopiero około miesiąca przed rozpoczęciem zdjęć. Ye z powierzonego jej zadania wywiązała się nader dobrze.

Film posiada trzy główne osie tematyczne. Pierwszą stanowi wątek związany z tytułową leworęcznością. Jest ona traktowana metaforycznie jako społeczna, czy raczej wynikająca z tradycyjnego, patriarchalnego porządku niechęć do wszystkiego, co jest inne. Sposób, w jaki Tsou potraktowała ten temat, jest błyskotliwy, a zarazem bardzo zrozumiały i prosty z powodu jego wyrazistości. Drugą osią jest wątek perspektywicznej zmienności wielkomiejskiego krajobrazu. Nocny targ i punkt z orzechami arekowymi są zaprezentowane z trzech różnych punktów widzenia. Dla matki jest to miejsce walki o utrzymanie, o ekonomiczne przetrwanie w świecie, gdzie często styka się z chciwością, brakiem współczucia czy nierównościami, szczególnie na tle płciowym. Dla starszej córki jest to miejsce wstydu, np. z powodu nieukończenia uniwersytetu, prób usamodzielnienia się poprzez pracę, ale też seksualizacji – jako bardzo atrakcyjna dziewczyna spotyka się z zaczepkami klientów czy wdaje się w romans z szefem, ukrywającym przed nią fakt, że jest żonaty. Dla młodszej córki nocny targ jest natomiast swoistym placem zabaw, na wpół mistycznym labiryntem pełnym tajemnic, energii i kolorów.

W końcu trzecią oś stanowi kwestia życia kobiet pod patriarchalną presją. Tsou unika jednak prostego modelu dobre kobiety-źli mężczyźni. Patriarchat nie działa tu wyłącznie poprzez mężczyzn, lecz także poprzez kobiety, które zostały przez niego ukształtowane i powielają jego logikę w codziennych gestach, osądach oraz rodzinnych hierarchiach. W filmie obecne są zatem negatywne postaci kobiece, jak żona szefa I-Ann, a egoistyczne siostry Shu-fen czy jej chciwa i nieuczciwie faworyzująca syna matka są przedstawione w ambiwalentnym świetle. Nawet główne bohaterki nie są idealne. Shu-fen jest często zmęczona życiem, czasem zbyt pokorna, czasem ulegająca pokusom. I-Ann z powodu głębokich frustracji potrafi popadać w autodestrukcyjne zachowanie, a I-jing w swojej dziecięcej naiwności daje się przekonać do „diabelskiego” pochodzenia jej leworęczności, co prowadzi ją do drobnych kradzieży.

Warto w tym momencie przyjrzeć się nieco dokładniej pracy I-Ann na stoisku z bīnláng, czyli orzechami arekowymi. Są one popularną na Tajwanie używką pobudzającą, żutą zwłaszcza przez kierowców i pracowników fizycznych. Nie jest to neutralne miejsce pracy: kultura sprzedaży betelu na Tajwanie wiąże się z klasową ekonomią nocnych ulic, męskim spojrzeniem i zjawiskiem tzw. betel nut beauties, czyli skąpo ubranych młodych kobiet sprzedających używkę w przeszklonych, neonowych kioskach. Tsou wykorzystuje więc nie tylko lokalny detal, lecz także przestrzeń, w której praca, seksualizacja i ekonomiczna presja splatają się ze sobą. Dodatkowo wybór tej pracy podkreśla brak możliwości znalezienia dobrego zawodu przez nigdy nieuczęszczającą na studia dziewczynę oraz wpisuje się w autodestrukcyjne tendencje I-Ann.

Mężczyźni pojawiający się w filmie zostali przedstawieni dość jednowymiarowo, w większości w mniej lub bardziej negatywnym świetle, lecz pojawia się także pozytywna postać męska. Nie oni są jednak przedmiotem zainteresowania Tsou, zatem ich zredukowanie do tła jest naturalnym wynikiem podjętego tematu. Bardziej razi spiętrzenie problemów i sekretów, kulminujące nieco zbyt melodramatycznym finałem. Jest on równocześnie bardzo tajwański i mocno kojarzy się z licznymi sekretami i komunikacyjnymi problemami wypełniającymi klasyczne pozycje z nurtu wenyi pian także z Hongkongu.

Zanim skończę recenzję, nie mogę pominąć kwestii ewentualnego wpływu Seana Bakera na Left-Handed Girl. Produkcja posiada charakterystyczne dla niego cechy – znane choćby z The Florida Project czy Mandarynki – jak styl montażu, zainteresowanie klasą pracującą, dziecięcą perspektywą i uliczną energią. Ale mimo tych podobieństw i mimo dużej uniwersalności przekazu, film jest także – poprzez obsadę, lokacje, wątki i wybory narracyjne – na wskroś tajwański oraz silnie inspirowany prywatnymi doświadczeniami Tsou. W wywiadach filmowcy podkreślali, że Baker nie byłby sobą bez wpływu Tsou, a Tsou bez wpływu Bakera, tym samym podkreślając ich symbiotyczną relację.

Left-Handed Girl stanowi nie tylko jeden z ciekawszych filmów tajwańskich ostatnich lat, ale również jeden z bardziej udanych współczesnych dramatów rodzinnych kina światowego. Jest to ze wszech miar udany samodzielny debiut reżyserski Tsou Shih-ching, przepełniony szczerymi uczuciami oraz żywym i plastycznym światem Tajpej. Jest stylistycznie i treściowo intrygujący oraz posiada doskonałą obsadę aktorską. Może w nim razić melodramatyczny finał, lecz jako element lokalnej tradycji kina dramatycznego wzmacnia on „tajwańskość” produkcji, dzięki czemu zachowuje ona zarówno lokalny charakter, jak i uniwersalny przekaz.

Left-Handed Girl
Zuǒpiēzǐ nǚhái
Reżyseria: Tsou Shih-ching
Scenariusz: Sean Baker, Tsou Shih-ching
Zdjęcia: Chen Ko-chin, Kao Tzu-hao
Muzyka: film korzysta tylko z wybranych piosenek
Asystent reżysera: Hsieh Hung-li
Studio: LHG Films, Le Pacte, Cinema Inutile, Filmic, Through the Lens Entertainment, Good Chaos, Left-Handed Girl Film Productions
Premiera: 15.05.2025
Obsada: Ma Shih-yuan, Janel Tsai, Nina Ye, Brando Huang, Akio Chen, Chao Xin-yan, Hsia Teng-hung, Alvin Lin, Blaire Chang

Nagrody:
– Cannes Critics’ Week – Gan Foundation Award i Rail d’Or
– Golden Horse – najlepszy debiut aktorski dla Ma Shih-yuan
– Taipei Film Awards – najlepszy debiut aktorski i najlepszy montaż
– wiele innych nagród w Oslo, Rzymie, Sztokholmie itd.